We praten toch met elkaar? Hoe kan het dan toch steeds mis gaan

Communicatie is belangrijk in iedere relatie. Maar in een samengesteld gezin misschien nog wel nét iets meer.

Want je begint niet samen op nul.

Je neemt allebei je eigen geschiedenis mee. Je eigen ervaringen, gewoontes en verwachtingen. Misschien kinderen, een ex-partner en alles wat daarbij hoort. Maar je neemt óók mee hoe jij hebt geleerd om te communiceren.

En daar staan we volgens mij lang niet altijd bij stil.

Want wat voor jou heel normaal is, kan voor je partner totaal anders voelen.

Hoe werd er bij jou thuis gecommuniceerd?

Misschien werd er bij jou thuis vroeger veel gepraat. Werd er gevraagd hoe je dag was, werden irritaties uitgesproken en wist iedereen ongeveer wat er speelde.

Of  misschien was het bij jou thuis juist heel anders en werd er over gevoelens niet zoveel gesproken.

Als iemand boos was, trok diegene zich terug. Een conflict waaide vanzelf wel weer over. Of misschien was er juist veel ruzie en werd alles er direct uitgegooid.

Wat je thuis hebt gezien en ervaren, neem je voor een deel mee.

Niet bewust. Je gaat meestal niet een nieuwe relatie aan met de gedachte: zo, en nu neem ik mijn communicatiestijl uit mijn gezin van herkomst mee.

Nee, misschien niet, maar het is er wel.

En je partner heeft die van hem of haar óók meegenomen.

Zo kunnen twee heel verschillende manieren van communiceren ineens samen aan één keukentafel zitten.

Wat jij normaal vindt, hoeft voor je partner niet normaal te zijn

Stel: jij hebt geleerd dat je een probleem het beste meteen kunt uitpraten.

Je partner heeft juist geleerd om eerst afstand te nemen en pas te praten wanneer de rust is teruggekeerd.

Jij wilt praten.

Je partner trekt zich terug.

Hoe harder jij probeert om het gesprek aan te gaan, hoe meer je partner misschien behoefte krijgt aan ruimte. En hoe meer je partner zich terugtrekt, hoe sterker jij het gevoel kunt krijgen dat je niet gehoord wordt.

Wie doet het dan verkeerd?

Misschien niemand.

Jullie hebben alleen allebei iets anders geleerd.

Daarom kan het waardevol zijn om elkaar eens te vragen:

• Hoe ging dat eigenlijk bij jou thuis?
• Werd er over gevoelens gesproken?
• Mocht je boos zijn?
• Hoe werd een ruzie opgelost?
• Werd er sorry gezegd?
• Kon je zeggen dat je ergens anders over dacht?
• En hoe wist jij vroeger dat iemand van je hield, trots op je was of juist ergens mee zat?

Alleen dat gesprek kan al veel duidelijk maken.

Communicatie is veel meer dan wat je zegt

We denken bij communicatie vaak aan woorden. Maar communicatie zit ook in je toon, je houding, je gezichtsuitdrukking, het moment waarop je iets zegt en soms juist in wat je níét zegt.

Daarnaast heeft een boodschap niet alleen een inhoud.

Er zit ook iets onder.

Neem een heel simpele zin:

“De kinderen komen vanavond om zes uur.”

Feitelijk is dat alleen informatie, maar je partner kan iets heel anders horen:

Dus dit is alweer zonder mij afgesproken.

Of "ik moet mijn planning blijkbaar maar aanpassen."

Of misschien wel, "zie je, de kinderen gaan altijd voor."

Terwijl jij misschien alleen maar wilde vertellen hoe laat de kinderen komen.

Wat jij zegt, is dus niet automatisch wat de ander hoort.

En in een samengesteld gezin ligt er soms nóg iets onder

Want communicatie gaat in een samengesteld gezin regelmatig niet alleen over datgene waar jullie op dat moment over praten.

Een discussie over speelgoed in de woonkamer kan ook gaan over:

Heb ik hier eigenlijk iets over te zeggen?

Een opmerking over het gedrag van een kind kan bij een ouder binnenkomen als kritiek op zijn of haar ouderschap.

En wanneer een ouder het voor zijn kind opneemt, kan een stiefouder ervaren:

Zie je wel. Uiteindelijk sta ik toch op de tweede plek.

Voor je het weet hebben jullie een discussie over een jas, bedtijd, rommel, een ex-partner of wie er naar voetbal rijdt, terwijl er onder die discussie iets heel anders zit.

Erkenning. Ruimte. Loyaliteit. Ouderschap. Je plek binnen het gezin. Of simpelweg de behoefte om gezien en gehoord te worden.

Dat maakt communiceren binnen een samengesteld gezin soms behoorlijk ingewikkeld.

Niet alles hoeft met iedereen besproken te worden

Ook dit vind ik een belangrijke.

Goede communicatie betekent niet dat je alles met iedereen moet bespreken.

Sommige gesprekken horen tussen jullie als partners.

Andere onderwerpen horen bij de ouders van de kinderen.

Soms heeft een kind juist behoefte aan een één-op-één gesprek met zijn eigen ouder.

En er zijn natuurlijk onderwerpen die jullie wél met het hele gezin kunnen bespreken.

Weten wat je bespreekt, wanneer je het bespreekt én met wie, kan ontzettend veel rust geven.

10 tips voor communicatie in je samengestelde gezin

1. Word nieuwsgierig naar elkaars achtergrond
Vraag niet alleen wat je partner vindt, maar ook waar dat vandaan komt. Hoe ging dit vroeger bij hem of haar thuis?

2. Bespreek verwachtingen voordat ze irritaties worden
Wie doet wat? Wat verwacht je van elkaar rondom de kinderen? Welke rol heeft de stiefouder? Dingen die voor jou vanzelfsprekend zijn, zijn dat voor de ander misschien helemaal niet.

3. Praat vanuit jezelf
“Jij doet ook altijd…” nodigt meestal niet uit tot verbinding. Vertel liever wat iets met jou doet en wat jij nodig hebt.

4. Kies je moment
Niet ieder gesprek hoeft direct gevoerd te worden. Zeker wanneer de emoties hoog zitten, kan even wachten juist helpen. Spreek dan wel af wanneer jullie erop terugkomen.

5. Vul niet te snel voor de ander in
Hij zal wel… Zij vindt natuurlijk… Hij kiest altijd voor…
Vraag het. Je aanname hoeft niet te kloppen.

6. Check wat de ander heeft gehoord
Merk je dat een gesprek ineens een heel andere kant opgaat? Vraag eens: “Wat hoor jij mij eigenlijk zeggen?” Het antwoord kan verrassend zijn.

7. Houd het bij één onderwerp
Een gesprek over de planning van komend weekend hoeft niet ineens ook te gaan over die vakantie van twee jaar geleden.

8. Maak onderscheid tussen het kind en wat jij nodig hebt van je partner
Soms lijkt de irritatie over het gedrag van een kind te gaan, terwijl je eigenlijk steun, duidelijkheid of erkenning van je partner nodig hebt.

9. Bepaal wie bij het gesprek hoort
Niet ieder probleem hoeft een gezinsgesprek te worden. Soms moet je iets als partners oplossen, soms als ouders en soms is één-op-één contact met een kind belangrijker.

10. Probeer niet alleen duidelijker te praten, maar ook beter te luisteren
Luisteren zonder direct uit te leggen, jezelf te verdedigen of met een oplossing te komen, is soms moeilijker dan praten. Vraag eens door: “Wat maakt dat dit voor jou zo belangrijk is?”

Misschien begint het daar

Communiceren in een samengesteld gezin betekent voor mij niet dat je het altijd met elkaar eens moet zijn.

Ook niet dat ieder gesprek rustig verloopt of dat je nooit meer verkeerd begrijpt wat de ander bedoelt.

Het gaat er veel meer om dat je nieuwsgierig blijft.

Naar je partner, naar de kinderen, maar ook naar jezelf.

Waarom raakt dit mij eigenlijk zo?

Wat hoor ik in de woorden van mijn partner?

En is dat ook werkelijk wat mijn partner bedoelt?

Misschien begint betere communicatie daarom niet bij nóg beter uitleggen wat jij bedoelt.

Maar misschien begint het bij nieuwsgierig worden en blijven naar wat de ander hoort én naar wat jij zelf ooit hebt geleerd over praten, zwijgen, ruzie maken en weer verbinding zoeken.

Warme groet,

Saskia

Bron en inspiratie In mijn gesprekken met ouders en stiefouders merk ik regelmatig dat het gesprek aan de oppervlakte ergens anders over lijkt te gaan. Over opruimen, bedtijden, een wisselmoment of afspraken met de andere ouder. Maar daaronder kan een heel andere vraag liggen: Heb ik hier iets over te zeggen? Zie je mij? Vertrouw je mij? Welke plek heb ik binnen dit gezin?

verder lezen?

Watzlawick, P., Beavin, J.H. & Jackson, D.D. (1967). Pragmatics of Human Communication. W.W. Norton & Company.

Papernow, P.L. (Nederlandse editie, 2022). Werken met samengestelde gezinnen – Mythes, valkuilen, tips en interventies. Pelckmans Uitgevers.

Heybroek, I. & Overgaauw, B. (2013). Samen gesteld – De dynamiek van het stiefgezin. Uitgeverij SWP.